KÅRE BJØRGEN, forfatter, Sarpsborg.

kåre-bjørgen

Kåre_Bjørgen-1941Eg hev reist gjenom det tridje riket, det nye Tyskland, landet som er elska av alle nasjonale og livsberande menneskje og makter. Landet som milionar menneskje hev sett si von til og som er frykta inntil døden av alle som hev vondt samvit. Det nye Tyskland, som ein mann på sju år hev gjort til det sterkaste folk som nokon gong hev levd på jordi. Dette landet, som etter daglege, oppattripne radiomeldingar fra London skulde vera bomba i fillur, og der kyrkjur, fabrikkar og jarnbanestasjonar skal sprike som forvridne jarnbjelkar over haugar av murruiner. Og dette folk som etter same meldingar er so forskræmt og nedåtgjort av tyranni og krigsredsle, at det stend på avgrunnens rand. Kven skulde ikkje vera spent til det ytterste når han steig over grensen til eit slikt land.

Borreparken_HortenEin slik diktarferd, som den vi gjorde, er uvanleg til og med i det nye Tyskland. Når vi hugsar at vi reiste over og såg om lag 75% av dette merkelege landet, forstår vi at inntrykki vert so mange og store at det blir vanskeleg å samle deim i ein liten artikel. Ein fær berre eit og anna glimtet.

Das_Deutsche_Madel

Hele Europa skylder i dag de tyske kvinners arbeidsinnsats og mot en evig takk.

Det fyrste inntrykket er ofte det beste, og gjev som regel eit godt grunnlag for det heile. Slik vart det ogso for meg i Tyskland.

Eit av dei fyrste verkelege inntrykk fekk eg allereide på toget over dei pommerske slettene. Der ute gjekk fire uksebeite under roleg og haustklår himmel og pløgde Germanias jord. Og inne i kupeen sat to solbrente bondekvinnur og tala med meg.

Håssen hev dei tyske bønder det? – Vi arbeider som bønder alltid hev mått og hev vilja. Vi hev det godt på alle måtar. Seks kuer, grisar og hønur og ei mengd med frukt og grønsaker.

Dei virka so glade og tilfredse. Kåfor skulde vi klaga? Vi hev meir enn det vi treng. Kåfor skulde vi vera anna enn tilfredse?

Den tyske bondekvinne har aldri hatt det bedre enn i det nye Tyskland hvor realøkonomien blir prioritert til fordel for finansiell utbytting og "vekst" i papirverdier (ved slavebinde folket i gjeld).

Den tyske bondekvinne har aldri hatt det bedre enn i det nye Tyskland hvor realøkonomien blir prioritert til fordel for finansiell utbytting og «vekst» i papirverdier (ved å slavebinde folket i gjeld).

Er De gift spurde eg dotteri. – Berre forlova. Kjærasten min er soldat i Finnland. Eg vart stille med eitt. Han sloss for Finnland, for Tyskland og for – Noreg. Det rann meg ihug mitt eige folk. Ikkje alle der var so fornøgde og takksame, endå dei havde alle sine kjære hos seg, og heller ikkje leid nokor nød.

Eg skulde få vera med deim heim. Dei skulde steike ein hane til meg. Og alt då fekk eg denne kjensla som sidan fyllte meg heilt: Det tyktest meg reint som eg var kome heimatt til Gudbrandsdalen, der den gamle, germanske gjestfridomen enno er like levande og varm, og der turist-uvesnet enno ikkje hev fått gjort folket om til hotelrottur og hjarto til drikkeskillingstasker.

Heime hos en typisk bonde familie i det nye Tyskland.

Ved middagsbordet hos en typisk bondefamilie i det nye Tyskland.

Det kom inn ei ung mor med fire barn. Den eldste var åtte år, og den yngste måtte ho bera på armen. Desutan hadde ho to kufferter og ein blomebukett.

En firebarnsmor i det nye Tyskland.

En firebarnsmor i det nye Tyskland.

Dei skulde heim til Aachen, ein bagatell av ei reise på om lag 800 km. Håssen kann De greide å reise so langt åleine med alle desse ongan? Å det er ingen sak, svara ho, alle menneskje er so snilde og hjelpsame over alt. – Du stundar vel heim til far no? spurde eg åtteåringen. Han såg stort på meg. Far er i Finnland. – Atter vart eg stille ei stund.

Håssen hev De det heime då? spurde eg. Ho lo. Vi fær alt vi treng, mjølk, mat, koks, klær og pengar. Vi hev det godt på alle måter. Og augo hennar stråla tå livsglede.

Den kvinnelege kontrolløren kom og visiterte billettan. Hev De og mannen Dykkor i krigen? – Nei, smilte ho, eg er min eigen herre. Bitte sehr.

 «Nei, smilte ho, eg er min eigen herre. Bitte sehr.»

«Nei, smilte ho, eg er min eigen
herre. Bitte sehr.»

Det kom inn to karar med digre ryggsekkar. Dei var arbeidarar ved Hermann Göringverkene. Håssen dei kunde reise i Nord-Tyskland i arbeidsklær medan arbeidsstaden deira var i Ostmark, det var svært naturleg, men det var ikkje vert eg skreiv om, sa dei, for Churchill kunde få tannverk om han fekk vite det. – Dei havde fulle ryggsekkan med søteple, og vi fekk eit alle saman i kupeen. Barna fyrst.

Dette var mitt fyrste inntrykk av det nye Tyskland, og dette inntrykket fylgde meg frå Sassnitz til Køln, frå Salzburg til Berlin, frå Strassburg til Wien, og det vart klårer og klårar di lenger eg fór.

Fullmånen skein over dei endelause åkrar og engjer i Pommern og Brandenburg. Her og der myrkna ein liten skog, eller blenkte eit vatn. Alt var so stille, so fredeleg og vakkert.

Barna

Barns velvære og sunnhet kommer i første rekke i det nasjonalsosialistiske Tyskland.

Eg reiste praktisk talt over heile Tyskland, men reisa vara berre ein månads tid, og det er kanskje for lite tidsrom til å oppleva eller sjå noko tå krigen. Over alt brukte eg augo og øyro alt eg kunde, og føtene med. Eg kleiv iallfall oppi alle dei kyrkjetårn eg kom nær. Litt burde ein vel sjå frå høgdene i Kølnerdomen, Strassburgerdomen og Frankfurterdomen. Eg gjekk og eg trikka åleina i ei rekkje byar. Ingen tala til meg hell spurda kå eg fór og glana etter. Men det var millom anna desse vidspurde øydelagde fabrikkar og hus eg vilde sjå, og prøve å finne ut om all denne nød og elendighet, som Tysklands fiendar hev sagt rådde der, verkeleg var sann. So det var sanneleg ikkje mi skuld. Eg korkje såg hell høyrde anna av krigen enn Siegfriedlina, og det var ikkje stort å sjå, iallfall ovanfrå. Berre grøne grasbakken. Eg var aldri nedi noe Luftschutzraum, og aldri høyrde eg nokon flygelalarm. Det var hundrevis fly over Tyskland om dagen, men dei måtte sikkert vera tyske, for dei kasta aldri bomber. Og med omsyn til nød og svolt, so var iallfall eg tri kilo tyngre då eg kom heimatt en då eg fór, og eg trur sikkert eg flaug av meg borti tri kilo au for å kontrollera London radio.

Ved Siegfriedlinjen, som tyskerne selv omtaler som "der Westwall", er det kanskje ikke så meget å feste sine øyne på - om man da ikke hever blikket et hakk og får med seg synet av disse unge pikene fra den kvinnelige arbeidstjenesten som her spaserer muntert over en tilsynelatende grønn vold på vei til arbeid.

Ved Siegfriedlinjen, som tyskerne selv omtaler som «der Westwall», er det kanskje ikke så meget å feste sine øyne på – om man da ikke hever blikket et hakk og får med seg synet av disse unge pikene fra den kvinnelige arbeidstjenesten som her spaserer muntert over en tilsynelatende grønn vold på vei til arbeid.

Eg venta å bli godt motteken i Tyskland, men noe so overlag som det verkeleg vart kunde eg ikkje ha tenkt meg. Eg gløymar aldri då eg steig av toget i Bonn. Eg var litt uviss kvar eg skulde gå. Men ikkje fyrr havde eg opna vogndøri, fyrr eg høyrde høgtalaren bortunder stasjonskalven rope: Dei utenlandske Autoren, som er innbedne til Tyskland helsast velkomne til Bonn! Dei vil vera so gode å gå inn i 2. kl. venterom der mottakingsnemndi ventar deim! Dette vart teke opp att fem gonger, – og eg var den einaste utenlandske diktaren som kom med dette toget.

Tyskland virkar på ein tilreisande heilt døyvande sterkt, og denne uhyre styrken er i grunnen virkningen av det inntrykket eg sa eg fekk av folket. Dette inntrykket som kann samlast i to ord: Samhald og livskraft. Eit samhald som eg berre hev ana i draumar når eg hev bygd luftslott for mitt eige folk, og ei livskraft som er sterkar enn alt.

«Kva er grunnen til dette samhald og denne livskraft?» Kåre Bjørgen, forfatter, Sarpsborg.

«Kva er grunnen til dette samhald og denne livskraft?»
Kåre Bjørgen, forfatter, Sarpsborg.

Kva er grunnen til dette samhald og denne livskraft? Eg prøvde å finne ut det, og eg trur eg er på ret veg. Hitler hev skapt det nye Tyskland, men korkje han eller Bismarck hev skapt det tyske folk. Æra for det hev dei tyske kvinnur, dei tyske mødre. Dei tyske kvinnur forstår seg ikkje stort på flørt i moderne meining. Dei er i det heile slik som det norske jødeorganet, Dagbladet, føre krigen vilde ha kallt stjupide og lite interessante vesner. Omtrent som dei ektaste og beste norske bondegjentun vart sett på og skrive om av Oslobohemen. Dei tyske kvinnur er veldugt arbeidsame, enkle og fordringslause, og trufaste og pålitelige inntil døden. Dei er som den tyske jord: fruktbar og djup. Dei hev oppdradt det tyske folk gjenom tusund år til det det er i dag, sterkt, tappert og offervillig, trufast og glad.

Nordiske

Et eksempel på to sunne og sterke germanerinner.

Tyskland er som eit vårfriskt barn, fullt av liv og av tru på livet. Det ofrar villig og glad sitt liv for sitt land, og for andre land ogso. Og dette folk blir kallt heidningar. – Herre Gud. – Kor alt kann bli vrengt og snudd for Mammons skuld. Krev ikkje kristendomen av menneskja akkurat det som det tyske folk er eit levande døme på, offer og takksemd. – Eller kanskje er det for det dei er så hatige på Tyskland, at dei tyske folk nettop praktiserar kristendommen.

Det vakreste

De 16 falne SA-martyrer stedes til hvile ved
Die Ehrentempel, 9. November 1935

Deutschland Erwacht!

Deutschland Erwacht!

Eg stod ved det fagraste minnesmerke på jord, Das Ehrendenkmal i München, og eg tyktest eg såg det tyske folk, dette store, ljose barn som domsengelen over Babylon. «Og han tok Babylon, den store skjøke, som hev forførd alle menneskje på jord, og som hev drive handel med blod og tårur og med menneskjesjæler. Og han tok ho og kasta ho i havet, og ho skal aldri finnast meir.»

Er det ikkje akkurat slik det skjer i dag?

Og eg stod framfor Det Brune Hus i München, nasjonalsosialismens heilagdom. Over porten er innhogge: Deutschland Erwache! Og eg stod der inne og såg de blodute og fillute fanun og standartan frå den fyrste kamptid.

Det Brune Hus i München.

Det Brune Hus i München.

Schicksalstag_9.NovemberOg eg stod framfor Die Ewige Wache, med Det Brune Hus bak meg og dei to store, opne søylehallun framfor meg. I kvar hall kviler åtte heltar. Dei vart skotne på Münchens gatur den 9. nov. 1923, utan annan grunn enn at dei vilde berge Tyskland og Germania fra undergang. Kvar 9. nov. samlast 20 000 tyske ungdomar på plassen der, og gauleitaren for München stig fram millom mindehallun og ropar opp alle 16 namn. Og for kvart namn segjer han: Fallen for Tyskland og Føraren den 9. nov. 1923. Kvart namn svarar dei 20 000 det siste ordet som stend på gravsteinan: Hier! – Det betyr at dei er hugsa av Tysklands ungdom, og ligg der under evig vakt og skal aldri gløymast.

Feldherrnhalle i München hvor de 16 SA-heltene ble myrdet under sin fredelig marsj fredag den 9. november 1923.

Die Feldherrnhalle hvor de 16 SA-heltene ble myrdet
fredag den 9. november 1923.

das_banner_muss_stehnOg då eg stod der åleine framfor desse fire urørlege vaktene mintest eg ei støtte i min eigen barndomsdal. Sinklarstøtta ved Kringom i Gudbrandsdalen. Der stend ogso nokre ord innhogge i stein: Ve kvar ein nordmann som ikkje vert heit, når han denne støtte munde skode. – Denne stein er reist som minne om slaget millom bøndene og eit engelsk ekspedisjonskorps som skulde hjelpe Sverige med å erobre Norge. Det stod i 1612 og ikkje ein einaste engelskmann overlevde dette slaget. – Den same kjensla som grip meg framfor støtta i Kringenliene, greip meg då eg stod ved Die Ewige Wache, og eg tyktest eg høyrde mi mor og mi rase rope mot meg gjenom søylehallun: Noreg Vakna! Og eg svara for Noreg, slik som eg veit den norske ungdomen ein gong vil svara framfor minnesmerket over dei som no fell for Noreg og Germania, og slik som den tyske ungdomen svarar i dag og alltid vil svara framfor den evige vakt i München:

HIER!

***

Minister Lunde hedrer de første falne for nasjonalsosialismen under et besøke i Feldherrenhalle i Münechen 1941.

Minister Lunde hedrer de falne helter under besøket
ved Feldherrnhalle, 1941.

München 9. november 1936: Julius Streicher leder æresmarsjen mot martyrplassen ved feldherrnhalle. Til høyre presenteres Blodfanen av Jakob Grimminger ved minnesmerket over de falne. Her fremstillt kunstneren Paul Hermann.«Und Ihr habt doch gesiegt!»

München 9. november 1936: Julius Streicher leder marsjen mot martyrplassen ved Feldherrnhalle hvor Jakob Grimminger presenterer Blodfanen fra 1923 foran minnesmerket over de falne. Her fremstilt av kunstneren Paul Hermann.
«Und Ihr habt doch gesiegt!»

* ♥ *

Advertisements
Dette innlegget ble publisert i reisebrev. Bokmerk permalenken.